درس پشت درس، دارید مي‌افتید؟ کم کم دارد از تحصیلات آکادمیک حالتان به هم مي‌خورد؟ دپ زده‌ايد که آن‌قدر خنگید که نمي‌توانید درس‌هایی را که نصف بیشتر همکلاسی‌هایتان پاس مي‌کنند، پاس کنید؟ دارید حس مي‌کنید که بلا نسبت ما، «خنگ» هستید؟

 اما آیا واقعا چون نمي‌توانید درس‌هایتان را پاس کنید، خنگ هستید؟ آیا فقط آنهایی که مدرک دکترا و فوق لیسانس‌شان را قاب گرفته‌اند و زده‌اند بالای میز کامپیوترشان، باهوش هستند؟

تا موقعی که هوش به معنی همین آي‌كيويي بود که از تست‌های سنتی به دست مي‌آمد بله؛ باهوش‌ترین‌ها همان آقا مهندس‌ها و خانم دکتر‌ها بودند. اما نظریه‌های جدیدتر هوش، چیز دیگری مي‌گویند.

 آنها برگشته‌اند به تعریف اصلی هوش یعنی «توان سازگاری  و پیشرفت در شرایط مختلف» و به این نتیجه رسیده‌اند که یک مکانیک ماهر با تحصیلات سیکل، یک نوازنده دوتار بی‌سواد، یک فوتبالیست لیگ برتر یا یک کشاورز که از زمینش محصول بیشتری برداشت مي‌کند هم باهوش هستند.

در واقع هوش‌ها انواع و اقسام دارند؛ باید هر کسی در وجود خودش به دنبال هوش خود بگردد و تحصیلات و شغلش را بر پایه آن قرار دهد. هوارد گاردنر روان‌شناسی بود که اولین بار این حرف را بر سر نظام آموزشی سنتی دنیا فریاد کشید.

هوش تصویری
هوش تصویری یا فضایی یعنی توانایی تجسم تقریبا هر چیزی حتی تجسم فکر‌ها؛ یعنی اینکه وقتی به شما مي‌گویند دموکراسی، بتوانید برای مفهوم دموکراسی، یک تصویر ذهنی از آدم‌های یک جامعه دموکرات در ذهنتان بسازید.

 اگر خیلی باهوش باشید، مي‌توانید همین تصویر را تغییر بدهید طوری که مفهوم دیکتاتوری را القا کند. کسانی که هوش بالای تصویری دارند به جزئیات یک تصویر خیلی خوب دقت مي‌کنند و مي‌توانند تصویرهایی که در ذهنشان مي‌سازند را روی کاغذ بیاورند.

پرورش: تصور کنید که کره چشمتان از بدنتان جدا شده و دارد در اتاقی که در آن نشسته‌ايد سیر مي‌کند. بگذارید این کره بازیگوش همه جا برود و بالا و پایین و پشت و روی همه چیز را ببیند. حالا تصور کنید چیز‌ها از دید کره چشمتان چگونه است. اگر این کار
 خیلی برایتان راحت است، مطمئن باشید از نظر تصويري با هوش هستيد.

يك تمرين خلاقانه‌تر هم اينكه تصور كنيد شما همزمان، هم مدیر هنری و هم عکاس همشهری جوان هستید. حالا عکس‌هایی که مي‌شد برای مطالب همین هفته گرفت و صفحه‌بندی‌های احتمالی را‌ در‌ذهنتان تصور کنید، البته یادتان باشد فقط یک هفته وقت دارید!

كاربرد: معماری، نقاشی، عکاسی، تصویرسازی، صفحه‌بندی، مرمت بنا‌های تاریخی
و جعل اسناد با فتوشاپ!

هوش زبان‌شناختی
نوع ديگرهوش  یعنی هوش زبان‌شناختی، درواقع بخشی از همان چیزی است که میان عامه مردم هم به عنوان هوش پذیرفته شده است؛ داشتن اطلاعات عمومي‌زیاد، توانایی سخنوری و زبان بازی، توانایی خوب نوشتن و خوب خواندن؛روی هم‌رفته، کسی که بتواند از زبان به بهترین نحو استفاده کند.

 پرورش: همه چیزهایی که در کارگاه‌های نویسندگی مي‌گویند، مي‌تواند این هوش را در شما پرورش دهد. توجه به ریشه‌های شفاهی فرهنگ خودمان (مثلا معنای ضرب‌المثل‌ها، قصه‌های پریان و قصه‌های پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها) و خواندن بازیگوشانه و لذت‌بخش کتاب‌ها - بدون اینکه هدفی خارجی مثل اضافه شدن معلومات یا پز دادن به خاطر اضافه شدن به کلکسیون کتاب‌های خوانده شده، مدنظرمان باشد- هم مي‌تواند این هوش را پرورش دهد.

 اگر شما مي‌توانید برای همین مطلب یک تیتر جذاب‌تر انتخاب کنید، مطمئن باشید از این نوع هوش برخوردارید. اصلا یک تمرین مي‌تواند این باشد که برای تمام مطلب‌های همشهری جوان دوباره تیتر بزنید.

كاربرد: روزنامه نگاری، نویسندگی، تدريس ادبیات، مسئول روابط عمومی، وكالت و... .

هوش منطقی – ریاضی
انگار کسانی که اولین‌بار اصطلاح «دو دوتا چهار تا کردن» را به وجود آورده‌اند، ناخودآگاه مي‌دانسته‌اند بین منطقی بودن و ریاضی دانستن، یک رابطه‌هایی هست! کسانی که هوش منطقی ریاضی بالايی دارند، هم در عملیات ریاضی - مثل حساب کتاب کردن - از دور و بری‌هایشان بهتر عمل مي‌کنند، هم بهتر مي‌توانند استدلال كرده و روابط علی و معلولی را درک کنند.

این هوش هم از آن نوع هوش‌هایی است که در تست‌های معمولی هوش سنجیده مي‌شود و در مدرسه و دانشگاه زیاد به کار مي‌آید.

پرورش: بروید ببینید چرتکه چطور کار مي‌کند. یک زبان کامپیوتری، مثلا پاسکال را یاد بگیرید. برای مسئله‌های ساده ریاضی از ماشین حساب استفاده نکنید. به این فکر کنید که چه قوانین علمي‌اي ‌در سیستم‌های خانه شما تاثیر دارند و  برای یک‌بار هم که شده سعی کنید از صفحه اقتصادی روزنامه همشهری سر درآورید.

 كاربرد: مهندسی، حسابداری، برنامه‌نویسی کامپیوتر، متخصص فلسفه مخصوصا فلسفه علم و مجری طرح‌های پژوهشی.

هوش موسیقایی
کسی که به زیر و بم‌ آهنگ‌ها، ریتم و تن صداها و نغمه‌ها حساس است، مطمئنا از هوش موسیقایی برخوردار است.

 آدم‌هایی که هوش موسیقایی بالایی دارند حتما لازم نیست که نوازنده یا خواننده باشند؛ کسی که مي‌تواند از تن صدای شما تشخیص دهد که دارید دروغ مي‌گویید یا به خوبی مي‌تواند صدای مشابه 2 خواننده  را از هم تشخیص دهد هم، به‌نوعی دارد از هوش موسیقایی‌اش استفاده مي‌کند.

پرورش: آواز بخوانید. سوت بزنید. دوش بگیرید. سبک‌های مختلف موسیقی را گوش کنید. برای هر زمان از زندگی روزمره‌تان یک موسیقی متن تصور کنید. به آواز طبیعت (صدای پرنده‌ها یا رودخانه) دقت کنید.هر چه در یک روز بر سرتان آمده را برای یک دوست صمیمي ‌ با آواز بخوانید.

كاربرد: آهنگسازی، خوانندگی، نوازندگی،نقد آثار موسیقایی و تدريس موسیقی در کودکستان.

هوش جسمي‌– حرکتي
این نوع هوش را احتمالا هیچ کدام از شما تا به حال هوش به حساب نمي‌آوردید؛ استعداد کنترل حرکات بدن و دستکاری ماهرانه اشیا. حتی بعضی‌ها مي‌گویند ما هوش نشستن و هوش پیاده‌روی هم داریم.

معلوم است که اولین تصوير که از این نوع هوش به ذهنتان مي‌آید، تصوير ژیمناستیک‌کار‌های ماهر است اما خدمت‌تان عرض شود که جراح‌ها و كساني كه خوب از پس حركات موزون بر‌مي‌آيند هم در این زمینه تبحر خاصی دارند.

پرورش: برای اینکه یک بدنسازی ذهنی انجام دهید قبل از هرچیز باید ورزش کنید، یکی از صنایع دستی را یاد بگیرید، مانند «دختری با کفش‌های کتانی» از تجریش تا راه‌آهن را روی جدول کنار خیابان راه بروید و بالاخره اینکه، تا مي‌توانید پانتومیم بازی کنید.

كاربرد: ورزشکاری حرفه‌ای (از فوتبال گرفته تا پرتاب دیسک)، جراحی، مکانیکی .

هوش میان فردی
بخشی از آن چیزی که این روزها به نام هوش هیجانی معروف شده است و همه جا توی بوق و کرناست، همین هوش میان فردی است که اولین بار گاردنر از آن نام برده است. هوش میان‌فردی، توانایی ارتباط برقرار کردن و خوب ارتباط برقرار کردن و خوب درک کردن دیگران است. اگر در دوستان‌تان به سنگ صبور مشهور هستید، حتما از این نوع هوش برخوردارید.

پرورش: به یک NGO (سازمان غیردولتی) بپیوندید  و ببینید برای عمل‌کردن به شعارهای مردمي‌تان چند مرده حلاج هستید. هر روز 15 دقیقه به حرف یک نفر خوب گوش دهید (سخت است نه؟). اگر وبلاگ دارید به کامنت‌هایش جواب بدهید. در یک کلوب اینترنتی عضو شوید. زندگی آدم‌های مردم‌دار را بخوانید و ببینید چه کرده‌اند که این طور مشهور شده‌اند. 

كاربرد: مشاور مدرسه، مشاور خانواده، مدیر روابط عمومي ‌یک شرکت، معلمی، پزشکی، مددکاری و فروشندگی.

هوش درون فردی
هوش درون فردی یعنی هوش درک کردن خود و استفاده از خودشناسی برای انتخاب هدف‌های زندگی. کسانی که هوش درون فردی دارند بسیار مستقل و فردیت یافته‌اند. آنها ریز و درشت عیب و خوبی‌های خودشان را مي‌دانند و یک تصویر کامل از خودشان در ذهن دارند.

پرورش: مطلب‌های خودشناسی صفحه موفقیت را دوباره بخوانید، زندگینامه خودتان را بنویسید، رؤیاهای خودتان را بنویسید و ردی از خودتان را در آنها کشف کنید. تست‌های معتبر خودشناسی یا شخصیت را علامت بزنید تا تصویر بهتری از خودتان در ذهن داشته باشید.

 كاربرد: روحانی، روان شناس بالینی و مخصوصا روانکاو، متخصص الهیات و شغل‌هایی که آدم آقای خودش است.

هوش طبیعت
گاردنر وقتی که نظریه هوش‌های هفت‌گانه‌اش در تمام دنیا سر و صدا کرده بود، دریافت که نظریه‌اش یک چیزی کم دارد و آن هوشی بود که آدم‌های عاشق طبیعت دارند؛ کسانی که مي‌توانند طبیعت را بفهمند، در آن کار کنند و از آن لذت ببرند. 

پرورش: یک باغچه شخصی در گوشه‌ای از خانه درست کنید و گیاه پرورش دهید. آخر هفته‌ها بروید کوهنوردی و تغییرات فصل‌های مختلف را ببینید و از طبیعت عکاسی کنید.

كاربرد: کشاورزی، متخصص گیاه شناسی، متخصص جانور شناسی، نقاشی و عکاسی از طبیعت و عضویت در تیم ملی یا فدراسیون کوهنوردی.
 
    
      

 تمرکز حواس:
يعني عوامل حواس پرتي را به حد اقل رساندن… تمرکز هر شخص به نسبت کاهش عوامل حواس پرتي او افزايش مي يابد و بنا به تغييرات موقعيت ذهني و محيطي او تغيير مي کند . بيشتر افراد گمان مي کنند که تمرکز يک امر ذاتي و تغيير آن ناممکن است ، در حالي که تمرکز يک امر اکتسابي است و بايد هر روز پرورش و جهت داده شود و هر کس با هوش عادي خود مي تواند به آن دست يابد. پس برقراري تمرکز حواس به ميزان کاهش عوامل حواس پرتي بستگي دارد . يعني هر چه عوامل مزاحم و مخل تمرکز بيشتر باشند توانايي حفظ تمرکز حواس کمتر است و بر عکس. لذا حواس پرتي ؛ يعني خارج شدن از روند مطالعه يا جريان کا ري و فرو رفتن در افکار و تخيلات و يا انجام کار ديگر. 
منشاء حواس پراگندگي:
حواس پرتي يا منشاء ذهني و دروني دارد و يا منشاء بيروني و محيطي 
حواس پرتي دروني و ذهني:
عبارت است از اشکالات فکري انسان و انديشه هايي که موانعي بر سر راه توجه دقيق به مطالعه و تمرکز حواس ايجاد مي کنند. اين موقع شامل مواردي از قبيل: درد، رنج، غم وغصه ، نگراني، گرسنگي و تشنگي ، سردي و گرمي ، ترس و خشم و شادي ، سردرد و … مي باشد

حواس پرتي بيروني و محيطي:
آنچه که به محيط پيرامون فرد ارتباط پيدا مي کند و يا تحريکات غير عادي که توسط حواس مختلف انسان ايجاد مي شوند مانند نور شديد و نور ضعيف ، صداهاي ناهنجار، روشن بودن رسانه اي صوتي و تصويري و نظاير اينها ممکن است فرايند تمرکز حواس را با اشکال مواجه کنند. رهايي از حواس پرتي و ايجاد تمرکز حواس در افراد مختلف ، متفاوت است و به حالت دروني ، تجربه ها مکان و موقعيت آنها بستگي دارد. . برخي از افراد اظهار مي دارند که من آدم کاملا حواس پرتي هستم و برخي ديگر مي گويند نمي توانم تمرکز حواسم را به روي کاري حفظ کنم . در حالي که اين تفکر غلط است و هيچ کس نبايد خود را فردي کاملا حواس پرت يا فاقد تمرکز حواس بداند بلکه بهتر است وقتي که تمرکز حواس فردي دچار اختلال شد ، بگويد در اين لحظه و در محيط فعلي حواس پرتي من بيشتر و ميزان تمرکزمن کمتر است. لذا حواس پرتي بيشتر علل دروني دارد و به طبيعت خود فرد، ويژگيها، حالات روحي و رواني، و عادات فردي بستگي دارد.بي شک حواس پرتي بيروني آسانتر از عوامل حواس پرتي دروني بر طرف مي شود .پس مي توان بدون توجه به عوامل محيطي مانند : سرو صداي زياد، شلوغ بودن محيط و حتا داخل موترسرويس و هنگام مسافرت تمرکز حواس خود را حفظ کرد . اما نمي توان در حال گرسنگي و يا تشنگي شديد نگراني و ناراحتي دگرگوني فکر و انديشه با تمرکز مطالعه کرد و يا کار ديگري را با تمرکز انجام داد و مطالعات و يا تجربيات زيادي اين موضوع را تائيد کرده است که يک انسان مي تواند در محل پر سرو صدا و نا آرامي با تمرکز و توجه کافي مطالعه کند.

روشهاي تقويت تمرکز حواس:
تمرکز حواس هنگام مطالعه کليد اصلي و اساسي درک و فهم مطالب است. و کليد اساسي تمرکز حواس استفاده از روشهايي است که باعث تقويت و پرورش ومهارت در برقراري تمرکز حواس هنگام مطالعه مي شوند. بنا براين بدون تمرکز حواس ممکن است درک و فهم مطلبي که فقط يک ساعت وقت لازم داشته باشد ، ساعتها وقت بگيرد اما به خوبي فهميده نشود و امر مطالعه بي فايده است و اثر مثبتي نخواهد داشت. لذا کاربرد روشها و فنوني که به خواننده کمک مي کند تا هنگام مطالعه فعال باشد ، تمرکز حواس را تقويت و مهارت فرد را در ايجاد تمرکز حواس هنگام مطالعه افزايش مي دهد اين روشها عبارتند از:

 آمادگي براي مطالعه:
براي شروع مطالعه ، ابتدا بايستي خود را از جهات گوناگون آماده کرد، زيرا حداکثر آمادگي ، مقدمه اي براي علاقمندي به مطالعه، ايجاد تمرکز حواس و يادگيري بهتر مي باشد. منظور از آمادگي پيدايش تمام شرايطي است که شخصي را قادر مي سازد تا با اطمينان به موفقيت و اعتماد به نفس، به تجربه خاصي بپردازد .

 آمادگي بدني:
به رشد و تکامل طبيعي بدن ، تندرستي و نداشتن نقصهاي بدني مربوط است. گاهي وجود بيماريهايي مانند زخم معده، ميگرن، سردرد و نظاير اينها باعث از بين رفتن تمرکز حواس و مانع مطالعه فرد مي شود و فرد تا به دست آوردن تندرستي کامل قادر به برقراري تمرکز حواس و مطالعه ثمر بخش نيست و انگيزه کافي هم براي مطالعه ندارد
آمادگي ذهني: آمادگي ذهني را مي توان از خصوصياتي نظير رشد گوياي سالم ، قدرت تفسيرو تعبير اشکال ، توانايي درک هماننديها و نا هماننديها ميان کلمات و … شناخت دانست .

آمادگي اجتماعي:
به ماهيت و وسعت تجارب فرد بستگي دارد که مي توان آنرا با تجربه و تحليل زمينه خانه و خانوادگي ، محيط وسيع اجتماعي که او در آن تجربه اندوخته است و تربيت پيشين او تعيين کرد.

 آمادگي رواني:
آمادگي رواني به شکل پيچيده اي با رشد و تکامل بدني ، ذهني و اجتماعي آميخته است . خستگي، بي قراري ، بي تابي، کوتاهي زمان، دقت نداشتن تمرکز در مطالعه ، واکنشهاي منفي نسبت به خود و ديگران ، ضعف اعتماد به نفس و نظاير آنها همگي نشانه نبودن آمادگي رواني ، بدني ،ذهني و اجتماعي دانش آموزان و دانشجويان ، اجراي برنامه هاي آموزشي ، تمرکز حواس و فرايند يادگيري را آسانتر و مطلوبتر مي کند

 داشتن علاقه به مطالعه:
مطالعه ثمر بخش از دو عامل متاثراست: يکي علاقه نسبت به مطالب خواندني ، ديگر کاربرد ماهرانه فنون مطالعه نسبت به مطلب خواندني سبب مي شود تا شخص به مطالعه بيشتر بپردازد ، مطالعه بيشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه مي شود ، کاربرد فنون بهتر ، مطالعه را آسانتر ، سريعتر و لذت بخش تر مي سازد؛ در نتيجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزايش مي يابد. پس تا زماني که فرد تمايل يا علاقه به انجام کاري نداشته باشد نمي تواند برانگيخته شود. لذا وقتي خواننده به موضوعي علاقه مند مي شود، خود به خود بر آن تمرکز مي کند، بيشتر دقت مي کند و به راحتي مطالب را به حافظه مي سپارد و بعدا هم خيلي راحت به خاطر مي آورد .پس ازعلاقه پيدا کردن نسبت به مطالب، گام بعدي تعيين هدف مطالعه است زيرا هدف زير بناي انجام کاري است و به فعاليت انسان جهت و نيرو مي دهد . هدف ارزشمند، فرد را به خواستن و طلب کردن وادار مي کند و نيروي لازم را براي فعاليت در وي بوجود مي آورد وسبب پيدايش تمرکز در او مي شود . لذا هر فرد براي مطالعه بايد هدف مشخصي داشته باشد.« زيرا تعليم و تربيت علم اهداف است و همه بر اين باورند که بدون داشتن هدف، يادگيري کاري بس دشوار و غير ممکن است» همانطور که فرانکين معتقد است انسان بدون هدف مانند گلوله اي است که بدون هدف شليک مي شود . علاوه بر آن مطالعه بدون هدف يکي از عادات غلط مطالعه بشمار مي رود .

 تعيين زمان و مکان مطالعه:
يکي از راه هاي برقراري تمرکز حواس اين است که مطالعه در آن ساعت از روز انجام گيرد که براي فرد مناسبتر است. اما تعيين مناسبترين زمان براي مطالعه کاري دشوار است و به عادات فردي بستگي دارد. برخي افراد عادت دارند تا نيمه هاي شب بيدار بمانند و با استفاده از سکوت و آرامش شبانه با خيالي راحت و آسوده مطالعه کنند برخي ديگر عادت دارند شب زود بخوابند و صبح زود از خواب بيدار شوند وبه مطالعه بپردازند. با اين توصيف تعيين زمان و مقدار مطالعه باعث آگاهي از تمام زمينه مطالعه ، برقراري تمرکز حواس، عدم سردرگمي، جلوگيري از اتلاف وقت و انرژي و فهم بهتر مطالب مي شود.
والتر پارک در کتاب خود به نام « چگونه درس بخوانيم؟» چنين مي نويسد: « موفقيت يا عدم موفقيت شما در تحصيلات دانشگاهي ، مستقيما به اين امر بستگي دارد که چگونه از وقت خود استفاده مي کنيد ؟ موفقيت در دانشگاه و البته در مقاطع تحصيلي پايين تر نيز بستگي به استفاده اشتباه از زمان دارد .» «محيط آشناي يک اتاق مشخص، در حين مطالعه موجب انصراف کمتر و تمرکز بيشتر حواس مي شود ،زيرا لوزم آن اتاق هر روز پيش چشم شما است و کمتر توجهتان را به خود جلب مي کند . به علاوه اگر هر روز به وقت مطالعه در اتاق معيني بوديد کم کم ذهنتان عادت مي کند که به محض رسيدن به آن اتاق آماده تمرکز حواس و فراگيري شود. » بنا براين ثابت بودن مکان مطالعه و مشخص بودن آن به علت دسترسي به آن و فراهم بودن وسايل مورد نياز از قبيل کتب درسي ، دفاتر، کتاب لغت، خط کش، قلم و نظاير آن جهت مطالعه موجب تمرکز حواس بيشتر و آمادگي ذهني هنگام مطالعه مي شود. پس يکي از بهترين راه هاي برقراري تمرکز اختصاص دادن يک اتاق مجهز به آنچه لازم داريد ، در موقع مطالعه است. اين اتاق خيلي زود مناسب تمرکز و يادگيريتان شده و کار شما را به طور خودکار راحت تر مي کند و بعد برايتان يک عادت مفيد مي شود. « براي داشتن تمرکز به هنگام مطالعه ابتدا بايد خود را از دنياي خارج جدا کنيد و محيط مناسبي براي مطالعه بر گزينيد . چنين محيطي بايد آرام، روشن و داراي هواي مناسب باشد. هيچ چيز به اندازه سر و صدا ، خسته کننده و مانع تمرکز حواس نيست. ايجاد محيط کار مناسب، به دليل ايجاد آرامش و شرايط مناسب اهميت دارد و زمينه اي است براي تمرکز و دقت» يادبگير که بگويي «نه»:
« زمانيکه تصميم گرفتيد بايد مطالعه کنيد اما دوستان يا هم اتاقي هاي شما در خواست مي کنند که دور هم جمع شويد ؛ هنر گفتن «نه» را در خود تقويت کنيد . اگر اين اراده در شما ضعيف است ، مي توانيد روي در اتاق مطالعه خود بنويسيد « مزاحم نشويد» اگر موفق نشديد مي توانيد کارهاي ديگري انجام دهيد که نشان دهد شما دوست نداريد که کسي باعث از هم گسيختن افکار شما شود».

 ترک افکار منفي و داشتن افکار مثبت:
مطالعه عميق و يادگيري ثمر بخش وقتي حاصل مي شود که فرد تصور مثبتي از خود داشته باشد و به خود اعتماد کند . زيرا اعتماد به خود در موفقيت مؤثر است و مهارت را بيشتر و نيرو را افزايش داده و مغز را سالمتر مي کند . وقتي مي خواهيد کاري انجام دهيد از گفتن کلماتي همانند : نمي خواهم ، نمي دانم، نمي توانم بپرهيزيد. جمله« اين کار محال» است را از دفتر زندگي خود خط بزنيد ، ترس و بدگماني و بي ارادگي را از ذهن خود دور کنيد . هرگز به خويشتن اجازه ندهيد که هيجانات و افکار منفي شما را در خود غرق سازد و تمرکز حواس شما را مختل کند. اعتماد به نفس داشته باشيد و پيوسته به نزد خود تکرار کنيد که قادر به انجام کار هستم ، مي توانم انجام دهم و بايد انجام دهم . بدين طريق تفکر مثبت را در خود پرورش دهيد. قوي بودن اعتماد به نفس احساس شعف و شادي را در شما بوجود مي آورد و در حالت شادماني از تمرکز حواس خوبي برخورداريد. بهتر فکر مي کنيد، بهتر مطالعه مي کنيد و نتيجه کارتان بهتر مي شود.
مارگريت کوربت مي نويسد « انسان در بحر انديشه هاي خوشايند حافظه بهتري پيدا مي کند و ذهن در حالت آرامي قرار مي گيرد و ميل به يادگيري را در خود بوجود مي آورد» لذا خود پنداري مثبت مهمترين کمک براي تمرکز و يادگيري است اگر بتوانيم تصورات غلط ومنفي را از ذهن خود دور نموده و تصورات مثبت را جايگزين کنيم ، مي توانيم علاقه به مطالعه و يادگيري را در خود ايجاد کنيم چرا که علاقه به مطالعه شرايط اصلي و اساسي ايجاد تمرکز حواس به هنگام مطالعه است .آلفردآدلر روانشناس مشهور ، در دوره جواني در درس رياضي بسيار ضعيف بود
. معلمش اين موضوع را با والدينش در ميان گذاشت آنها باور کردند که
آدلر در درس رياضي ضعيف است ، آدلر هم اين موضوع را پذيرفته بود . يکي از روزها که معلم مسئله اي را روي تخته نوشته بود و شاگردان کلاس از حل مسئله عاجز مانده بودند ، آدلر جواب مسئله را پيدا کرد ، پاي تخته رفت و در ميان حيرت همگان مسئله را حل کرد . فهميد که توانايي درک و فهم مطالب درس رياضي را دارد ، استعدادش را باور کرد، تصورات مثبت را جايگزين تصورات منفي کرد و از آن به بعد يکي از دانش آموزان ممتاز درس رياضي شد

طرح سئوال:
طرح سئوال يکي از شيوه هاي مطالعه دقيق و فعالانه است که در تمام اوقات مطالعه، مفيد است. طرح سئوال پيش از مطالعه دقيق، فرد را وادار مي کند تا به طور فعالانه و با تمرکز و دقت کافي و با انگيزه و علاقه به مطالعه بپردازد . طرح سئوال هنگام مطالعه يکي از روشهايي است که خواننده را فعال و به طور عمقي او را در گير مطالعه مي کند وسبب برانگيختن جديت و تلاش وي به هنگام مطالعه مي شود و فرد براي يافتن پاسخ به سئوالات بايستي تمرکز حواس خود را حفظ نمايد ، زيرا در هنگام مطالعه ، نمي توان بدون تمرکز پاسخ سئوالات را پيدا کرد. بعد از خواندن مطالب با طرح سئوال مي توان ميزا ن فراگيري خود را ارزش يابي نموده و به نقاط قوت و ضعف خود پي برد و سبب ايجاد نظر انتقادي نسبت به مطالب در فرد مي شود. خواننده در مطالعات بعدي براي از بين بردن نقاط ضعف خود با دقت و تمرکز بيشتري مطالعه مي کند.

 آگاهي از شيوه هاي صحيح مطالعه و يادگيري:
« برخي از والدين به طور مدام به فرزندان خود مي گويند درس بخوانيد، مطالعه کنيد، ولي هرگز نمي گويند چگونه مطالعه کنيد و روشهاي صحيح مطالعه را نمي دانند» بنابر اين آگاهي از شيوه هاي صحيح مطالعه و يادگيري چون: 
تند خواني 
عبارت خواني
خواندن اجمالي 
خواندن تجسمي و … به خواننده کمک مي کند تا تمرکز حواس خود را هنگام مطالعه حفظ نمايند

 تند خواني:
تند خواني باعث توجه و تمرکز بيشتر و فهميدن مطالب و در نتيجه باعث يادگيري بهتر مي شود . فکر و ذهن ما قادر است هزاران کلمه را در دقيقه از خود عبور دهد ولي اگر سرعت مطالعه ما پائين باشد، ذهن وقت اضافي مي آورد و ناچار به اين شاخه وآن شاخه مي پرد و در نتيجه حواس پرتي ايجاد مي شود . اما مطالعه سريع و يا تند خواني فرصت جولان به ذهن نمي دهد و سبب برقراري تمرکز حواس هنگام مطالعه مي شود.

 عبارت خواني :
عبارت خواني يعني خواندن عبارات و جملات به عوض خواندن کلمات . عبارات خواني به نوع ديگري به تمرکز حواس کمک مي کند از اين طريق خواننده بايد با سرعتي که نزديک به سرعت انديشيدن اوست . بخواند، اگر سرعت آنقدر کم باشد که ذهن از حالت فعال بودن باز بماند ، احساس دلزدگي ايجاد مي شود و چيزهاي ديگري ذهن فرد را مشغول مي کند و از روند مطالعه خارج مي شود . بنا بر اين اگر سرعت خواندن با سرعت انديشيدن هماهنگ باشد باعث افزايش تمرکز حواس مي شود.

 خواندن اجمالي:
روش خواندن اجمالي مبتني است بر يک نمونه گيري سريع از نکات اساسي و صرف نظر کردن از جزئيات، در اين روش خواننده مطالب را سازمان بندي مي کند ، آنگاه هدف از مطالعه خود را مشخص نموده و مقدار زمان مطالعه و ميزان دشواري کتاب را تخمين مي زند و سپس از طريق سئوال کردن کنجکاوي ، علاقه، دقت و تمرکز حواس فرد ، افزايش ميابد.

 خواندن تجسسي:
منظور از روش تجسسي طرح انواع سئوالات جزئي و کلي و مطالعه عميق و اثر بخش در جهت دست يافتن به پاسخ اين سئوالات است … کسي که به دنبال چيزي مي گردد به احتمال بيشتري آن چيز را پيدا مي کند لذا هدف خواندن تجسسي افزايش دامنه تمرکز و درک عميق تر معاني است . به همين دليل خواندن تجسسي تمرکز حواس و علاقه فرد را افزايش مي دهد و به او کمک مي کند تا مطالب دشوار را تجزيه و تحليل نموده و آنها را بهتر بفهمد. فهميدن مطالب موجب تحکيم آنها در حافظه مي شود پس خواندن تجسسي براي غلبه بر تنبلي ، حالت کسلي، پرتي حواس، از طريق تحريک حس کنجکاوي و شرکت فعالانه در مطالعه به کار مي رود.

ـ جديت در مطالعه:
به محض نشستن پشت ميز مطالعه خواندن را با جديت شروع کنيد ، چرا که اگر سريع مشغول به کار مطالعه شويد ، تمرکز حواس زود به دست مي آيد « اين ضرب المثل چيني را به ياد داشته باشيد که: فتح ستارگاني که هزاران فرسنگ از ما دور هستند با بر داشتن قدم اول امکان پذير است» شک و ترديد حاصلي جز حواس پرتي يا انحراف حواس و تسليم به تخيلات واهي ندارد ، اجازه ندهيد چيزي جز مطالعه ذهن شما را مشغول کند . با خود تصميم بگيريد تا مقدار زماني را براي مطالعه مشخص کنيد و خود را به مدت زماني خاص محدود کنيد . در اين زمان از مطالعه دست نکشيد ، به مطالعه ادامه دهيد ، اما زمان مطالعه را طولاني نکنيد بيهوده وسواس به خرج ندهيد ، بهانه تراشي نکنيد به خود تلقين کنيد که فرد با اراده اي هستيد و مي توانيد هر درسي را به خوبي ياد بگيريد. جدي باشيد و با علاقه و انگيزه مطالعه کنيد تا هنگام مطالعه دچار حواس پرتي نشويد.

ـ استفاده از رهنما:
يکي از شيوه هاي برقراري تمرکز حواس، استفاده از يک رهنما چون ؛ انگشت سبابه، مداد و … به هنگام مطالعه است . زيرا استفاده از يک رهنما هنگام مطالعه باعث تمرکز حواس بهتر ، افزايش سرعت مطالعه، عادت به روان خواندن، جلوگيري از برگشت دوباره خواني و اتلاف وقت و جلوگيري از خستگي چشم و ذهن مي شود.

ـ خط کشيدن زير مطالب مهم:
استفاده از اين روش يکي از شايعترين راهبردي است که اغلب دانش آموزان و دانشجويان از آن استفاده مي کنند.لذا هنگام مطالعه بايد با استفاده از يک مداد ، ايده ها و مطالب مهم و اساسي را علامتگذاري نمود. زيرا براي مشخص نمودن ايده ها و مطالب مهم و اساسي و خط کشيدن زير آنها لازم است با تمرکز حواس و دقت خاصي به مطالعه مشغول شد. پس خط کشيدن زير مطالب مهم باعث برقراري تمرکز حواس و جلوگيري از حواس پرتي مي شود

ـ ياداشت برداري هنگام مطالعه:
ياداشت برداري نوعي تکرار درس است که هم سبب تمرکز حواس و هم موجب بيشتر به خاطر سپردن مطالب مي شود . ياداشت برداري خوب ، کاري جدي و فعال است که با انديشيدن ملازمه دارد ، لذا براي ياداشت برداري بايد هنگام مطالعه فعال بود و لازمه فعال بودن ، داشتن تمرکز حواس است و براي برقراري تمرکز حواس جهت نوشتن ، هماهنگي چشم و مغز به منزله نوعي يادگيري تجسمي چند بعدي با قدرتي بي نظير است که تمرکز حواس را تقويت نموده و فهم مطالب و سرعت يادگيري را افزايش مي دهد.

اکرم رجبی

کارشناس ارشد روان شناسی تربیتی

یک گروه از پژوهش‌گران آلمانی با انجام آزمایش‌هایی در مورد موش‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که ورزش کردن و فعالیت‌ بدنی برای پستانداران ماده در دوران بارداری موجب می‌شود مغز نوزاد آن‌ها بزرگ‌تر و فعال‌تر شود.

«جرد کمپرمان» از مرکز ماکس دلبروک برای تحقیقات در پزشکی مولکولی واقع در برلین به اتفاق همکارانش موش‌های ماده و حامله را در شرایط مختلف مورد آزمایش قرار دادند و مشاهده کردند مغز نوزادان آن دسته از موش‌ها که در دوران بارداری فعال بوده‌اند و به شکل منظم تحرک داشته‌اند، در ناحیه هیپوکامپوس دارای 40 درصد سلول بیش‌تر از مغز بچه موش‌هایی است که مادرانشان در دوران بارداری بی‌تحرک بوده‌اند.

ناحیه هیپوکامپوس نقش مهمی در یادگیری و حافظه ایفا می‌کند.

محققان آلمانی که نتایج بررسی‌های خود را در ارگان آکادمی ملی علوم آمریکا منتشر کردند خاطر نشان ساختند که مغز نوزادان موش‌هایی که مادرانشان از تحرک برخوردار بوده‌اند، در دورانی که در رحم مادر بوده‌اند سلول‌های کم‌تری در ناحیه هیپوکامپوس تولید می‌کند، اما چند هفته پس از تولد، مغز این موش‌ها با سرعت، سلول‌های زیادی را در این ناحیه به‌وجود می‌آورد.

در آزمایش‌هایی که در گذشته بر روی موش‌های بالغ به انجام رسیده بود این نکته مشاهده شده بود که ورزش کردن در موش‌های بالغ موجب می‌شود بر شمار سلول‌های ناحیه هیپوکامپوس افزوده شود.

به این ترتیب دانشمندان نتیجه‌ گرفته بودند که ورزش می‌تواند در بهتر کردن توان یادگیری و ارتقای قوت حافظه در افراد بالغ نقش داشته باشد.

تحقیق اخیرا این نکته را روشن ساخت که نتایج مثبت ورزش به جنین‌ها نیز انتقال پیدا می‌کند و مغز آنها را نیز قدرتمندتر می‌سازد.

منبع :شفا

رویکرد پردازش اطلاعات :

طبق رویکرد پردازش اطلاعات ، زیربنای تغییر ، افزایشِ پردازش پایه است  . میزانِ دانش پایۀ عمومی در کودکان کوچک تر بوده و به موازات افزایش سن بیشتر می شود .لازم به ذکر است که دانش پایه تابعی از ظرفیت حافظه نیست ( لیندبرگ ، 1980 )  .همچنین، خودکار شدن فرایندهای شناختی به موازات رشد یافتگی کودکان افزایش می یابد .

 
کودکان خردسال فاقد توانایی لازم جهت توجه به تکالیفی به غیر ازتکالیفِ حسی – حرکتی هستند . اگر با کودکان نوپا به هنگام راه رفتن صحبت کنید حواسش پرت شده و به زمین می افتد ، ولی کودک بزرگ تر به هنگام راه رفتن بدون حواس پرتی قادر به صحبت کردن است .

 به هر حال ، کودکان قادر به انجام تکالیف انتزاعی و مهارت های حسی - حرکتی سطح بالا نیستند . همچنین ، تغییرات مربوط به راهبردهای شناختی به صورت پیشرفت رشدی تجلّی می یابند .برای مثال ، کودکان خردسال ، راهبردهای حافظه یار ساده ای چون تکرار طوطی وار به کار می برند . ولی کودکان بزرگتر از راهبردهای پیچیده تری استفاده می کنند . ( الکساندر واسکوانفلوگل ، 1994 ) .

نه تنها در بین کودکان خردسال و بزرگ شاهد تفاوت هایی هستیم ، بلکه در میان گروههای سنی نیز به این تفاوتها برمی خوریم .

کودکانی که در گروه سنی 6 – 5 ساله هستند جدول ضرب را به صورت طوطی وار فرا می گیرند .  به این صورت که آن ها عمل ضرب کردن یا کاربرد قائـدۀ جمع چند رقمی را بدون درک و فـهـم و به صـورت طوطی وار یاد می گیرند . 

یکی از عناصر رویکرد پردازش اطلاعات ، تأثیر فراشناخت است .
فراشناخت به معنی تفکّر دربارۀ تفکر است . فرا شناخت اشاره بر این دارد که آیا افراد نحوۀ انجام تکالیف شناختی را می دانند یا نه .
با افزایش سن کودکان  توانائی فرا شناخت را گسترش می دهند و یاد می گیرند به تفکرات شان نظم داده و احساس دانستن را افزایش دهند ( کاسترمانس و همکاران ، 1992 ).لازم به ذکر است کودکان خردسال چنین تجربه ای ندارند .
با بررسی رشد هوش به صورت روش  های کلّی ، یعنی آن گونه که در اینجا مورد بررسی قرار گرفته ، به بینشی دست می یابیم که به واسطۀ آن می توانیم  از اطلاعات ذخیره و بازیابی شده استفاده کنیم .
 روش جالب دیگر برای بررسی هوش ، مطالعۀ افرادی است که دارای هوش بالا و پایین هستند .

به غیر از عقب ماندگی و مشکلات یادگیری و انتهای طیف مخالف آن یعنی سر آمد بودن،مبحث دیگر مربوط به هوش ، خلاقیت است .                            

دیدگاه دیگری نیز توسط رویکرد پردازش اطلاعات در زمینۀ رشد شناختی ارایه گردیده است .

 
نظریه های پردازش اطلاعات به بررسی تغییرات حاصله در مؤلفه های نظام شناختی به موازات افزایش سن می پردازند .

 
این گونه به رشد شناختی نگریستن باعـث می شود به جای داشـتن مراحل کـیفی گسـترده تری از نظریۀ پیاژه  ای ها ، به دیدگاهی دست یابیم که تأکید و تمرکز آن روی تغییرات پیوسته است 
 

منبع:وبلاک روان شناسی محمد مجتبی زاده

رشد شناختی عبارت است از: تغییراتی که در فرایندها ، توانایی ها و ساختار های شناختی در طی گسترۀ زندگی روی می دهد .
نظریۀ مهمی که در این باره ارائه شده ، نظریۀ مرحله ای ِ پیاژه ( 1945 ) است .

از آنجایی که اغلب آزمونهای هوشبهر (IQ ) ، قویاً مبتنی بر زبان ( زبان محور ) , دانش آموزانی که اختلالات پردازش زبان دارند ، با این نوع آزمونها مشکل پیدا می کنند . مایکل ای ، اسپگنا ، پژوهشگر آموزشی این مشکل را بدین گونه تبیین می کند :
اگر آزمونهای هوش را بررسی کنید ، می بینید که آن ها پراز سؤالهای مربوط به زبان هستند . بنابراین ، کودکی که احتمالاً ضعف های زبانی در نتیجه مشکلات خود دارد ... عملکرد ضعیفی در آزمونهای هوشی خواهد داشت .  آیا این کودک به عنوان خوانـش پریش تشـخـیص داده می شود ؟ خـیر ،  برای این که            [ آزمونهای هوش این دید را به وجود می آورند که مهارتهای تحصیلی ضعیف آنها ، در نتیجۀ هوش پائین تر از متوسط است ] . اگر آنها در زمانی که خیلی خردسال هستند ، مورد آزمون قرار گیرند ، ممکن است شکاف بزرگی بین استعداد [ هوش ] و پیشرفت دیده شود . اما همان طور که آنها بزرگتر می شوند ، این ناهمخوانی (تفاوت) بیشتر نمی شود . بنابراین ، دراین مورد ، من می گویم که .... شما واقعاً باید بپرسید (( آزمون هوش ، چه چیزی را آ زمون می کنند )) .
 بنابر این ، این آزمون ، همیشه توانایی هوشی یک دانش آموز را به طور دقیق اندازه گیری نمی کند ، بلکه فقط توانایی های پردازش زبان آن ها را اندازه گیری می کند .
مشکل دیگری که آزمون های هوشبهر (IQ) دارند ، این است که آنها فقط نوع خاصی ازهوش را اندازه گیری می کنند ، در حالی که دیگر انواع را نادیده می گیرند . هوش ریاضی منطقی و هوش زبانی ، صرفاً به تازگی توسط چنین آزمون هایی مورد اندازه گیری قرار گرفته اند . برخی از روان شناسان و پژوهشگران آموزشی درخواست می کنند که آزمون های سنتی ،  مکمل دیگر آزمونهـایی که هوش را در موسیقـی ، توانایی فضـایی ( مورد استفاده درهنرمجسمه سازی و معماری ) ، توانایی های جسمانی – جنبشی(مورد استفاده در ورزش ) ، رهبری و همدلی ( مورد استفاده در روان شناسی ، تدریس شفا و مددکاری اجتماعی ) مورد اندازه گیری قرار می دهند ، باشند .
به هرحال ، در حالی که این آزمون های مکمل ، حمایت با اهمیت و معناداری از طرف بسیاری از متخصصان به دست آورده اند . با این وجود، قدری زمان لازم است تا نظامی که برای یک نوع آزمون هوشبهر (IQ (  به مدت چندین دهه مورد استفاده قرار گرفته است دچارتغییر و تحول شود

منبع:وبلاک روان شناسی محمد مجتبی زاده