اگر به خاطرات خود در زمان تحصيل نگاه كنيم هميشه نقطه دلهره آورى وجود داشته و آن هم ترس از امتحان است كه در پايان هر ثلث يا ترم گريبان ما را مى گرفت. هيچ فرقى هم نمى كند در هر سن و سالى كه باشيم امتحان معنى دلهره مى دهد. چه دانش آموزى كه مشغول امتحانات دبستان است و چه دانشجويى كه براى قبول شدن واحد هاى دانشگاهى جزوه ها را زير و رو مى كند همه از امتحان وحشت دارند.

بررسى روانشناسان نشان مى دهد مهمترين دليل ترس از امتحان شكست و عدم موفقيت است كه معمولاً به عدم آشنايى با شرايط و نحوه برگزارى امتحان برمى گردد. يادآورى مطالب خوانده شده زمان برگزارى امتحان، دلشوره از چگونگى سئوالات و حتى نحوه صحيح كردن اوراق امتحانى همه از جمله عواملى است كه باعث دلهره و نگرانى دوران امتحانات مى شود.

 سخت گيرى معلمين طى سال و واكنش هاى شديد و تند آنها به دانش آموزانى كه در حد عالى متوجه مطالب درسى نشده اند و عدم يادگيرى نيز در بسيارى موارد باعث ايجاد ترس و آشفتگى قبل از امتحان مى شود. در هر حال براى رفع اين مسائل كه به اختلالات روانى دانش آموزان و دانشجويان منجر مى شود به يك سرى تغييرات تازه در نظام آموزشى احتياج است كه نمره گرايى را از ميان بردارد كه مهمترين دليل وحشت از امتحان هم همين است. اما چگونه با ترس امتحان مقابله كنيم؟ اطمينان از يادگيرى و يادآورى تمام و كمال دروس مهمترين موضوعى است كه باعث مى شود ترس و دلهره قبل از امتحان را از بين ببريم. اينكه چطور درس بخوانيم كه مطالب فراموش نشود و در حافظه طولانى مدت مان باقى بماند اولين گامى است كه مى توان براى حل اين مشكل برداشت.

براى يادگيرى انگيزه ضرورى است

وقتى هدف و انگيزه شما از درس خواندن معلوم است خيلى سريع تر مطالب را ياد مى گيريد و در حافظه تان ثبت مى كنيد. براى اين منظور به يك طرح و هدف مشخص نياز داريم. در دانش آموزان دبستانى يا راهنمايى اين وظيفه بر عهده والدين است كه به روش صحيح در آنها انگيزه ايجاد كنند و به آنها بفهمانند كه درس خواندن براى زندگى بهتر آنها در آينده است.

به روش سمعى و بصرى درس بخوانيد

هر كس براى يادگيرى و آموزش راه و روش مخصوص خود را دارا است. ولى اين ثابت شده كه ضبط اطلاعات درسى از طريق سمعى و بصرى در ذهن سريع تر از زمانى كه مشغول خواندن آنها هستيم صورت مى گيرد.

استفاده از نوار و فيلم هاى آموزشى قبل از امتحان تاثير فوق العاده اى در ثبت دروس خوانده شده در مغز دارد. پس از پژوهش هاى بسيار محققان علوم آموزشى به اين نتيجه رسيدند كه در يادگيرى دروس حفظى مثل زبان هاى خارجه تنها مكالمه كافى نيست و بايستى از نوشتن كلمات همزمان با خواندن آنها استفاده كرد.

 نوشتن همزمان لغات باعث مى شود تا زمان آمادگى حضور ذهن كاهش يافته و دانش آموز سريع تر كلمات را در ذهن جاى دهد. برخوردارى از مكانى آرام و محيطى بدون سروصدا نيز يكى ديگر از مواردى است كه به جذب و درك بهتر مطالب درسى كمك مى كند اما اين مسائل همگى در درجه دوم قرار دارد. مسئله اصلى داشتن حضور ذهن و تمركز است.

اين يك اصل بنيادى است، فقط چيز هايى در مغز ضبط مى شود كه حضور ذهن بتواند آنها را به دقت تميز دهد نه آنهايى كه فقط از نظر و از مقابل چشمانمان مى گذرند. براى حفظ بهتر مطالب درسى راه هاى آموزشى فراوانى وجود دارد كه در زير به مهمترين آنها اشاره مى شود:

براى بهتر حفظ شدن، مطلب را از اول تا آخر چندين مرتبه به دقت بخوانيد و تكرار كنيد. در مرحله بعدى مطلب را قسمت بندى و هر قسمت را مستقلاً حفظ كنيد. بعد از پايان هر درس از خود سئوال بپرسيد. از دوستان و والدينتان بخواهيد كه از درس مورد نظر براى شما سئوالاتى مطرح كنند.

اين نوع ارزشيابى باعث مى شود تا به ميزان پيشرفت خود در حفظ كردن مطلب پى برده و اشتباهات تان را تصحيح كنيد. دوره كردن را از برنامه درسى حذف نكنيد حتى اگر نتوانستيد بخشى را به صورت كامل بخوانيد. با هربار دوره كردن به مطالبى برمى خوريد كه ناآشنا بوده و در نخستين مطالعه به آنها توجه نكرده ايد. در آخر هر فصل خلاصه نويسى كنيد.

يادداشت بردارى از مطالب خوانده شده شما را به دقت و پيدا كردن نكات مهم موضوع وامى دارد و فهم مطلب را آسان مى كند. نهايتاً اينكه اعصابتان را فرسوده نكنيد. خواندن بى وقفه درس باعث پريشانى و خستگى شده و كارايى شما را پايين مى آورد. از خواندن در زمانى كه از لحاظ عاطفى در وضعيت نگران به سر مى بريد، خوددارى كنيد كه جز افت بازده كارى نتيجه گيرى به همراه نخواهد داشت.

يادگيري و يادآوري به‌موقع حاصل پرخواني نيست، بلكه صحيح‌خواني فرد را در يادگيري و يادآوري و جايگزيني ياري مي‌كند. مطالعه بيشتر و مؤثرتر با به‌كار گرفتن راه‌هاي مطالعه صحيح حاصل مي‌شود. هرچه بيشتر مطالعه شود روش‌هاي بهتر در مطالعه به‌دست مي‌آيد و به كتاب‌ها و منابع زيادتري دسترسي پيدا مي‌شود.

اگر فراگيران حين تحصيل به‌خوب مطالعه كردن عادت نكنند، بعد از پايان تحصيل، كتاب را كنار مي‌گذارند و رشد معلومات توقف پيدا مي‌كند. عادت كردن به مطالعه صحيح يك امر اكتسابي است، يعني همانگونه كه انسان خواندن و نوشتن را ياد مي‌گيرد مي‌تواند مطالعه كردن را هم ياد بگيرد.

كسب مهارت در مطالعه و فراگيري روش‌ها با صبر و حوصله حاصل مي‌شود و نبايد توقع داشت كه پس از چند ساعت مطالعه بتوانيم مثلاً دقيقه‌اي 200 كلمه مطالعه كنيم. كساني هستند كه حتي با سرعت 1000 كلمه در دقيقه مطالعه مي‌كنند و به اندازه كافي نيز مطلب را درك مي‌كنند. در جوامع پيشرفته فرهنگي، معمولاً به هر طريقي سعي مي‌كنند مردم را به خواندن صحيح عادت دهند.

موانع مطالعه

در مطالعه خوب رعايت 4خصوصيت لازم است: انعطاف و سرعت،درك و نگهداري در حافظه،تمركز حواس و  ارزشيابي انتقادي.طبيعي‌است كه با تمرين و حوصله و صبر و بردباري مي‌توان راه‌هاي قديمي مطالعه را كه معمولاً راه‌هاي امن‌تري هستند كنار گذاشت و روش‌هاي مؤثري در مطالعه به‌كار گرفت اما موانع و مشكلاتي كه غالباً بر سر راه مطالعه مؤثر قرار مي‌گيرند عبارتند از:

كلمه‌خواني، تلفظ كردن كلمات، دوباره خواني غيرضروري، عدم‌توانايي در تشخيص نكات اصلي و جزئي و  عدم‌تمركز حواس.

مراحل مطالعه

شناسايي،خواندن،فهم، به‌خاطر آوردن،  مراحل مطالعه مفيد را تشكيل مي‌دهند.يعني ابتدا بايد به‌كار گرفتن روش اجمالي اطلاعات كلي، مفاهيم و منظور نويسنده، سادگي و دشواري محتوا و نكات اساسي را به‌دست آورد.

بعد از اجراي مرحله اول براي مطالعه كردن مشخص مي‌شود كه چه روشي را براي خواندن كتاب دنبال كند و در همين مرحله است كه بايد از بلندخواني يا زمزمه‌خواني يا صامت‌خواني استفاده شود.

در مرحله بعدي ،خواننده با تعمق و تفكر و تجزيه و تحليل و نقد مطالب را به هم ربط مي‌دهد و برداشت مي‌كند.برحسب نيازي كه خواننده در خود احساس كند سعي خواهد كرد آنچه مطالعه كرده را به‌خاطر آورده و در ذهن مرور كند.
 
    
      
   منبع :همشهری
 

ژ 

شيوه صحيح مطالعه ،چهار مزيت عمده زير را به دنبال دارد:

1- زمان مطالعه را كاهش ميدهد.

2- ميزان يادگيري را افزايش ميدهد .

3-مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي كند.

4- بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي سازد.

براي داشتن مطالعه اي فعال و پويا نوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است يادداشت برداري ، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت .1- چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد .2- مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد.3-خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.

شش روش مطالعه :

1-خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز ، خصوصا" قبل از امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا" به خاطر سپرد .

2- خط كشيدن زير نكات مهم :اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه بروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند .

3- حاشيه نويسي :اين روش نسبت بدو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميتي چندان برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد.

4- خلاصه نويسي : در اين روش شما مطالب را ميخوانيد و آنچه را كه درك كرده ايد بصورت خلاصه بروي دفتري يادداشت مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر مي باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي كنيد اما بازهم بهترين روش براي خواندن نيست .

5- كليد برداري :كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب ، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين ،بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود .

6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا" فراگيري مطالب درسي است .در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را بروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب ، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد . اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش ميدهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند. و بازده مطالعه را افزايش ميدهد.

شرايط مطالعه

 شرايط مطالعه ، مواردي هستند كه با دانستن ، بكارگيري و يا فراهم نمودن آنها ، مي توان مطالعه اي مفيدتر با بازدهي بالاتر داشت و با آگاهي بيشتري درس خواندن را آغاز كنيد و مطالعه اي فعالتر داشته باشيد :  

1- آغاز درست :براي موفقيت در مطالعه ،بايد درست آغازكنيد.

2- برنامه ريزي : يكي از عوامل اصلي موفقيت ، داشتن برنامه منظم است .

3- نظم و ترتيب: اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد .

4-حفظ آرامش: آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال ميكند.

5- استفاده صحيح از وقت :بنيامين فرانكلين، ((آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است .))

6- سلامتي و تندرستي: عقل سالم در بدن سالم است .

7- تغذيه مناسب: تغذيه صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.

8- دوري از مشروبات الكلي : مصرف مشروبات الكلي موجب ضعف حافظه مي شود .

9 – ورزش : ورزش كليد عمر طولاني است .

10-خواب كافي: خواب فراگيري و حافظه را تقويت مي كند.

11 –درك مطلب:آنچه در حافظه بلند مدت باقي مي ماند ، يعني مطالب است .

چند توصيه مهم كه بايدفراگيران علم از آن مطلع باشند.

1- حداكثر زماني كه افراد مي توانند فكر خود را بروي موضوعي متمركز كنند بيش از 30 دقيقه نيست ، يعني بايد سعي شود حدود 30 دقيقه بروي يك مطلب تمركز نمود و يا مطالعه داشت و حدود 10 الي 15 دقيقه استراحت نمود سپس مجددا" با همين روال شروع به مطالعه كرد.

2- پيش از مطالعه از صرف غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد. و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائيد چون پس از صرف غذاي سنگين بيشتر جريان خون متوجه دستگاه گوارش ميشود تا به هضم و جذب غذا كمك كند و لذا خونرساني به مغز كاهش مي يابد و از قدرت تفكر و تمركز كاسته ميشود . از مصرف الكل و دارو هم خودداري فرمائيد همچنين غذاهاي آردي مثل نان و قندي قدرت ادراك و تمركز را كم مي كند نوشابه هاي گازدارهم همينطور هستند.

3- ذهن آدمي با هوش است اگر يادداشت برداريد خود را راحت از حفظ و بياد سپاري مطالب مي كند و نيز همزمان نمي توانيد هم مطلبي را بنويسيد و هم گوش دهيد . پس در حين مطالعه لطفا" يادداشت برداري نمائيد

اکرم رجبی

کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی